17 میلیون هکتار منطقه حفاظت شده کشور را فقط 2617 محیط بان پوشش می دهند

نویسنده: مهدی آیینی

همیشه و همه جا مراقب طبیعت و حیات وحش هستند، فرقی نمی کند تابستان است یا زمستان، تفاوتی ندارد در کویر باشند یا کوهستان. آنها قسم خورده اند در هر شرایطی از طبیعت حمایت کنند و نگذارند اتفاق تلخی در این زمینه رقم بخورد، اما شرایط دشوار کار گاهی برای آنها گران تمام می شود به همین دلیل گاهی اوقات نقص عضو می شوند یا حتی هنگام درگیری با متخلفان جانشان را از دست می دهند. از محیط بانان کشورمان حرف می زنیم؛ افرادی که با حداقل امکانات از طبیعت کشورمان مراقبت می کنند.
    محیط بانی در کشورمان از سال 1335با شروع به کار کانون شکار ایران کلید خورد و چند سال بعد یعنی در 1346 با تاسیس سازمان شکاربانی و نظارت بر صید ادامه پیدا کرد. چند سال هم به همین روال گذشت تا این که سال 51 سازمان حفاظت محیط زیست شکل گرفت، به این شکل تا مدتی هم محیط بانان با عنوان گارد محیط بانی فعالیت می کردند، اما بعد از تشکیل یگان حفاظت از محیط زیست، سال 89 محیط بانان به عنوان نیروی یگان حفاظت محیط زیست در سراسر کشور شروع به کار کردند. وظیفه اصلی محیط بان ها حفظ اموال عمومی مانند کویر و دریا، حفاظت از تنوع زیستی جانوری و گیاهی است، البته آنها ماموریت دارند از عرصه های طبیعی خشکی، دریایی، محیط زیست انسانی، حفظ تنوع زیستی و ذخایر ژنتیکی گیاهی و جانوری حیات وحش ایران مراقبت کرده و نگذارند مقررات زیست محیطی نادیده گرفته شود.
    
    حمیدرضا خیلدار، فرمانده یگان سازمان حفاظت محیط زیست درباره دیگر وظایف محیط بانان می گوید: اگر بخواهیم به وظایف محیط بانان اشاره کنیم، باید انجام اقدامات بازدارنده و مقابله با اخلالگران و مجرمان در زمینه شکار، صید، تخریب محیط زیست و عاملان آلودگی زیست محیطی همراه با دستگیری متهم ها و تشکیل پرونده و معرفی به مقامات قضایی را نیز در نظر بگیریم، زیرا به این شکل قانون از محیط بانان حمایت می کند تا با افرادی که قصد تخریب محیط زیست را دارند، برخورد شود. به گفته خیلدار، جلوگیری از فعالیت مراکز غیرقانونی و کارگاه های تاکسیدرمی و مراکز فروش غیرقانونی حیوانات تاکسیدرمی شده و مراکز غیرمجاز و تکثیر و پرورش حیات وحش هم یکی دیگر از وظایف محیط بانان است.
    اما در این بین، آنچه کار را برای محیط بانان دشوار می کند، وسعت محدوده ای است که آنها باید پوشش دهند، زیرا 2617 محیط بان کشور باید محدوده ای برابر با 17 میلیون هکتار را زیر نظر داشته باشند. خیلدار دراین باره می گوید: خوشبختانه در اسفند سال گذشته ساختار تشکیلاتی جدید ما به تصویب رسید و قرار است ما نیروهای بیشتری را به کار بگیریم.
    این درحالی است که اکنون به هر محیط بان، محدوده ای حدود 6 میلیون و 500 هزار هکتار می رسد، ولی اگر همه چیز خوب پیش برود تا یک یا دو سال دیگر تعداد محیط بانان کشور به 7344 نفر افزایش پیدا خواهد کرد؛ اما به نظر می رسد این تعداد نیرو هم مناسب مناطق حفاظت شده کشور نباشد.
    خیلدار ادامه می دهد: البته سهمیه سرباز امریه هم داریم که از بین افرادی که تحصیلات عالیه دارند انتخاب می شوند. ما در سال می توانیم صد نفر سرباز امریه جذب کنیم. البته تعداد نیروهایی که تاکنون آموزش داده ایم بیشتر از این است چون تعدادی نیروی طرحی هم داشته ایم، در واقع تا امروز 3250 نفر را آموزش داده ایم.


 تجهیزات یک محیط بان
    همه نیروهای محیط بانی تجهیزات لازم کار خود را در اختیار داشته و دوره های کار با سلاح و احکام حمل سلاح را پشت سر گذاشته اند. از تجهیزات محیط بانان می توان به شوکر، افشانه و دستبند اشاره کرد. خیلدار درباره تجهیزات محیط بانان می گوید: تا چند سال پیش محیط بانان تجهیزات لازم را نداشتند، برای نمونه سلاح کم و نامناسبی داشتند. علاوه بر این، حکم حمل سلاح هم به تعداد لازم در اختیار نداشتند، اما الان ما محیط بانی نداریم که مجوز حمل اسلحه نداشته باشد. درباره خودرو هم مشکلی نداریم، چون در شش ماهه دوم سال گذشته تقریبا همه ناوگان موتوری یگان نو شد.
    علاوه بر این، هم اکنون محیط بانی کشور350 مرکز فرماندهی و 672 پاسگاه محیط بانی در سراسر کشور دارد.
    فرمانده یگان حفاظت محیط زیست کشور درباره فعالیت های سال گذشته این مرکز می افزاید: تعداد متخلف هایی که در سال گذشته دستگیر شدند، 13 هزار و 291 نفر بوده است. تعداد کل تخلف های ثبت شده هم 9719 مورد بوده؛ یعنی ممکن است یک متخلف چند تخلف انجام داده باشد. در این میان تعداد پرونده های جاری یگان 5705، پرونده های مختومه 3629 و پرونده های برائت شده هم 385 مورد ثبت شده است.
    خیلدار ادامه می دهد: سال گذشته نیرو های یگان حفاظت محیط زیست به دلیل کمبود اعتبار نتوانستند در تمام دوره های آموزشی شرکت کنند و بناچار فقط در سه دوره سلاح شناسی، تیراندازی و قانون به کارگیری سلاح شرکت کردند، اما امسال قرار است 43 دوره را برای محیط بانان برگزار کنیم. برای مثال با توجه به محل فعالیت محیط بانان دوره هایی مانند قایقرانی، غریق نجات، دفاع شخصی، قانون مجازات اسلامی، حقوق قضا و قانون به کارگیری سلاح برگزار خواهد شد.
    
    پخش کننده گوشت الاغ و گراز
    دستگیری سردسته باند پخش گوشت الاغ و گراز در قزوین هم یکی از اقدامات محیط بانان در سال گذشته بوده است. فرمانده یگان حفاظت محیط زیست کشور عنوان می کند: این مورد هم یکی از اقدامات خوب یگان در سال گذشته بود، نیروهای ما توانستند فردی را که با ماشین سازمان حمل گوشت اقدام به توزیع گوشت الاغ و گراز کرده بود، دستگیر کنند.
    البته نباید رشادت های محیط بانان را هم از یاد برد، چون در سال گذشته یکی از محیط بانان خوب کشورمان به نام حسین یاری هنگام درگیری با متخلفان به شهادت رسید. او مرداد سال گذشته در «لشکردر» ملایر به شهادت رسید. علاوه براین، دو محیط بان دیگر به نام های عبدالباسط ارساری و حمید ایری در کردکوی جان خود را از دست دادند. آنها برای گشتزنی به روستای «چمن ساور» در ارتفاعات جهان نمای کردکوی رفته بودند که بعد از افتادن در آب بند این روستا بر اثر یخ زدگی جان خود را از دست دادند. خیلدار می افزاید: یکی دیگر از محیط بانان یگان هم هنگام انتقال آب به یکی از آبشخورهای حاجی آباد هرمزگان دچار برق گرفتگی شد و بر اثر این حادثه دو پای خود را از دست داد.
    
    انجام وظیفه در سرمای کوهستان و گرمای کویر
    مردم تصور می کنند شغل محیط بانی به دلیل حضور در طبیعت همیشه جذاب و راحت است، ولی برای یک محیط بان بودن در طبیعت تا یک یا دو ماه ممکن است جذاب باشد، به همین دلیل شغل محیط بانی هم سختی های خاص خودش را دارد زیرا در نقاط مختلف کشور شرایط متفاوت است. برای نمونه دامنه های البرز و زاگرس در زمستان به دلیل بارش برف مسدود شده و رفت و آمد در جاده ها تقریبا غیرممکن می شود، در کویر مرکزی هم شرایط طور دیگری است. آنجا گرمای شدید بیداد می کند، اما محیط بانان باید با تمام این سختی ها کنار آمده و وظیفه خود را به درستی انجام دهند. اسماعیل میران زاده، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان تهران در این باره می گوید: این شرایط، کار را برای محیط بانان دشوار می کند، چون من 20 سال سابقه کار در پارک ملی کویر را دارم، از خطرات این منطقه باخبر هستم و می توانم از خطرات آنجا مثال بیاورم. آنجا بعضی وقت ها احتمال داشت اعضای گروه ما به دلیل بی آبی و نقص فنی خودرو هر لحظه جان خود را از دست بدهند، برای نمونه چند شکارچی در این منطقه به دلیل شرایط سخت جان خود را از دست دادند.
    به گفته میران زاده، در دهه 60 محیط بانان از کمبود امکانات رنج می بردند، زیرا وسایل نقلیه و وسایل ارتباطی مناسبی در اختیار نداشتند. او ادامه می دهد: آن زمان خودروهایمان قدیمی بود یا بی سیم هایمان در شب ارتباط نمی داد، اما از سال های 75 تا 85 امکانات ما رشد چشمگیری داشته و سیستم های ارتباطی مان خوب شده است، الان بی سیم نفری و خودرو به اندازه کافی داریم.
    میران زاده درباره تعداد کم محیط بانان کشور می گوید: درست است، ما نسبت به مساحت مناطق تحت پوشش مان نیرو کم داریم. البته استانداردی هم در این خصوص نداریم چون شرایط فرق می کند برای نمونه در اراضی هموار کویر محیط بان با استفاده از خودرو می تواند 5000 هکتار را پوشش بدهد، ولی مناطق کوهستانی هم داریم که روستاهای زیادی هم اطرافشان وجود دارد برای این مناطق باید برای هر 500 هکتار یک محیط بان گذاشت یا از هر دره باید یک محیط بان مراقبت کند به همین دلیل اگر استانداردی هم مشخص شده باشد برای همه جا کاربرد ندارد.
    
    شرط اصلی، عشق به طبیعت است
    اگر پای حرف های محیط بانان بنشینید، خواهید شنید که همه آنها عاشق طبیعت هستند و به همین دلیل تاکنون توانسته اند با بی مهری هایی که هر از گاهی به آنها می شود، کنار آمده و دوام بیاورند. فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان تهران در این باره می گوید: شغل محیط بانی، شغلی است که اساسا افراد علاقه مند باید وارد آن شوند؛ یعنی شخصی اگر فقط برای امرار معاش آن را انتخاب کند، نمی تواند برای محیط زیست مفید باشد.
    به گفته آقای محیط بان، از ابتدای شروع کار محیط بانی اساس بر این بوده که افراد علاقه مند به محیط زیست وارد این حرفه شوند. زیرا شاید در نگاه اول بودن در طبیعت جذاب باشد، اما این جذابیت برای آنها که واقعا عاشق طبیعت و حیات وحش نیستند، بیشتر از دو ماه دوام نمی آورند و بعد از آن قطعا مشکل ساز خواهند شد. به همین دلیل در بین محیط بانان واقعی اصلابحث حقوق مطرح نیست، زیرا آنها عاشق کارشان هستند.
    میران زاده درباره حقوق محیط بانان می گوید: هر محیط بان اکنون تقریبا بین 500 تا 750 هزار تومان حقوق می گیرد، ولی اقداماتی شده که حقوق کارکنان افزایش پیدا کرده و به یک تا یک میلیون و 400 هزار تومان برسد.
    البته در طول چند دهه ای که از عمر سازمان محیط زیست می گذرد، فقط بحث کافی نبودن حقوق برای محیط بانان مطرح نبوده است، بلکه حمایت نشدن محیط بانان در شرایط بحرانی آنها را بیشتر از هر چیزی آزار می دهد. برای نمونه چون امکان دارد در کش و قوس حفاظت از محیط زیست محیط بانان با خلافکاران درگیر شده و کار به درگیری مسلحانه بکشد، باید قانون از آنها حمایت کند. در چنین حادثه هایی ممکن است به محیط بان بی مهری شود، چنین مسائلی اثر روحی بدی روی محیط بان می گذارد. به گفته میران زاده اگر این حمایت ها کمرنگ شود، محیط بان روحیه اش را از دست می دهد. به همین دلیل بهتر است مردم هم به سهم خود به محیط زیست کمک کرده و حامی محیط بانان واقعی کشورمان باشند. فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان تهران در باره کمک افراد داوطلب به محیط زیست می گوید: هر فردی که با طبیعت ارتباط داشته باشد، می تواند به ما کمک کند. برای نمونه، مردم اگر فردی را دیدند که اسلحه همراه دارد می توانند به ما خبر بدهند، چون ما با توجه به پروانه های شکاری که صادر شده می توانیم بفهمیم آن فرد متخلف است یا نه. میران زاده تاکید می کند: اگر مردم در سطح شهر دیدند جانوران وحشی خرید و فروش می شوند به ما اطلاع بدهند، حتی اگر علم این را هم ندارند که حیوان وحشی است یا نه بهتر است به ما خبر بدهند. برای این کار در استان تهران مردم می توانند با شماره تلفن 77359564 تماس بگیرند. البته در شهر های دیگر هم مردم می توانند با یگان های حفاظت از محیط زیست تماس بگیرند.
    
    خوب، بد، زشت
    همه محیط بانان خاطرات شنیدنی زیادی از گشتزنی در مناطق حفاظت شده کشور دارند، خاطراتی که تلخ یا شیرین است. میرا ن زاده ، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان تهران هم در این مدتی که در محیط بانی مشغول به کار بوده خاطرات خواندنی زیادی دارد.
    او دیدن یوزپلنگ را یکی از جذاب ترین خاطراتش می داند و می گوید: سال 73 تقریبا احساس می شد نسل یوزپلنگ در کشورمان منقرض شده است، اما من و همکارانم در یکی از گشت هایمان دو یوزپلنگ را در پارک ملی کویر دیدیم. یکی از آنها زخم کوچکی داشت به همین دلیل برای مداوا آن را زنده گیری کرده و به قصر بهرام منتقل کردیم. آنجا تیم دامپزشکی، یوز را مداوا کرد و بعد هم در طبیعت رهایش کردیم. بهتر از همه این که پروژه حمایت از یوزپلنگ ایرانی تقریبا از آن زمان کلید خورد.
    اگر از آقای محیط بان درباره خاطرات تلخش بپرسید، او به خراب شدن خودرو و گیرافتادنش در پارک ملی اشاره می کند و ادامه می دهد: تیر 76 به همراه دو محیط بان دیگر برای گشتزنی دو روزه به جنوب شرقی پارک ملی کویر رفتیم، روز آخر و هنگام برگشت در حالی که تقریبا آذوقه مان تمام شده و فقط 75 کیلومتر با پاسگاه فاصله داشتیم خودرویمان خراب شد.
    میران زاده و دوستانش ابتدا تصور کردند می توانند براحتی مشکل را برطرف کنند، اما خیلی طول نکشید که آنها متوجه شدند گرفتار دردسر بزرگی شده اند. او ادامه می دهد: گیربکس خودرو ایراد اساسی پیدا کرده بود و نمی شد همان جا تعمیر کرد. چون من جوان ترین عضو گروه بودم تصمیم گرفتم برای آوردن کمک خودم را به پاسگاه برسانم.
    بی سیمی که همراه محیط بانان بود خراب شده بود، به همین دلیل میران زاده پیاده به سمت پاسگاه به راه افتاد. او اضافه می کند: در حالی که مسافت زیادی را طی نکرده بودم، بی سیم را امتحان کردم. خوشبختانه برای یک لحظه پیام درخواست کمک به دوستانم رسید و آنها به کمک ما آمدند، اما در این گیر و دار تشنگی به همکارانم فشار آورده بود تا حدی که یکی از آنها برای مدتی در بیمارستان بستری شد.
    در این مدتی که آقای محیط بان در یگان حفاظت محیط زیست مشغول بوده حوادث ناگوار زیادی را دیده است. او یکی از آنها را این طور شرح می دهد: متاسفانه در یک برهه زمانی کوتاه بعد از انقلاب وضع پاسگاه ها به هم ریخت و بعضی از پاسگاه ها تقریبا نیرویی نداشتند. در این زمان کوتاه عده ای از مردم با سلاح هایی که داشتند حیوانات را شکار می کردند. برای نمونه، جمعیت جبیر از 300 به 50 راس رسید یا یک بار هم گروهی را گرفتیم که شش جیبر را با موتورسیکلت شکار کرده بودند. این یکی از فجیع ترین شیوه های شکار است، آنها با موتور آنقدر حیوانات را دنبال می کنند تا از پا دربیایند.
    
    


 روزنامه جام جم، شماره 3729 به تاریخ 10/4/92، صفحه 14 (جامعه)